به گزارش زنگ خبر، انقلاب جنجالی فیفا در داوری فوتبال جهان را در آستانه یک شکاف بزرگ قرار داد.
جام جهانی 2026 قرار بود ویترینی برای آینده فوتبال باشد؛ تورنمنتی که فیفا از مدتها قبل وعده داده بود با کمک فناوری و قوانین جدید، سرعت بازیها را افزایش دهد، اتلاف وقت را کاهش دهد، با رفتارهای غیراخلاقی مقابله کند و تجربه بهتری برای تماشاگران رقم بزند اما آنچه بیش از هر چیز در کانون توجه قرار گرفت، نه عملکرد ستارهها، بلکه تصمیمهای داوری و قوانین تازهای بود که از نگاه بسیاری، فوتبال را وارد مرحلهای کاملاً جدید و البته جنجالی کرده است.
با این حال، بحث تنها به چند تصمیم داوری یا چند کارت قرمز محدود نمیشود. پشت این تغییرات، نبردی بزرگتر میان فیفا و یوفا بر سر مدیریت فوتبال جهان، درآمدهای میلیاردی و کنترل تقویم مسابقات قرار دارد؛ نبردی که اکنون بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است.
جام جهانی؛ آزمایشگاه بزرگ فیفا
فیفا جام جهانی 2026 را به محلی برای اجرای گستردهترین اصلاحات داوری تاریخ فوتبال تبدیل کرد. این تغییرات با همکاری هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) تدوین شد و شامل مجموعهای از قوانین و دستورالعملهای جدید بود که مستقیماً بر روند مسابقات اثر گذاشت.
هدف رسمی این اصلاحات، مبارزه با تبعیض، کاهش وقتکشی، افزایش ریتم مسابقات و بهبود کیفیت بازی عنوان شد اما اجرای عملی آنها با واکنشهای فراوانی از سوی بازیکنان، مربیان، کارشناسان و حتی مدیران فوتبال اروپا همراه شد.
یکی از نخستین مواردی که توجهها را جلب کرد، تغییر در نحوه قضاوت برخوردهای فیزیکی بود. بر اساس دستورالعملهای جدید، برخوردهای اتفاقی دست با صورت، ضربههای دست در نبردهای هوایی و بسیاری از درگیریهای فیزیکی شدید، دیگر لزوماً خطا محسوب نمیشوند و داوران موظف شدهاند این صحنهها را بخشی از «رقابت طبیعی و فیزیکی فوتبال» تلقی کنند.
این رویکرد در دیدار فرانسه و پاراگوئه به اوج خود رسید؛ مسابقهای که در آن بازیکنان پاراگوئه بارها با تکلهای سخت، برخوردهای شدید و بازی فیزیکی، ستارههای فرانسه از جمله کیلیان امباپه را تحت فشار قرار دادند، بدون آنکه داور در بسیاری از صحنهها سوت بزند.
واکنش زلاتان ابراهیموویچ نیز بازتاب گستردهای پیدا کرد. مهاجم پیشین تیم ملی فوتبال سوئد گفت اگر در فوتبال امروز بازی میکرد، احتمالاً در هر مسابقه چند بار اخراج میشد، زیرا تحمل چنین میزان از خشونت و تحریک برایش ممکن نبود.
قوانینی که بیشتر پرسش ایجاد کردند تا پاسخ
شاید جنجالیترین قانون جدید، دستورالعمل مربوط به پوشاندن دهان هنگام اعتراض به داور باشد؛ قانونی که در محافل رسانهای با عنوان «قانون پرستیانی» شناخته میشود. بر اساس این قانون، هر بازیکنی که هنگام مشاجره با دست یا لباس دهان خود را بپوشاند، با کارت قرمز مستقیم روبرو میشود. فیفا هدف از این تصمیم را جلوگیری از توهینهای پنهان اعلام کرده اما منتقدان میگویند داوران در عمل بدون هیچ مدرکی درباره محتوای گفتوگو، تنها بر اساس یک حرکت ظاهری بازیکنان را اخراج میکنند.
نمونههای متعددی از این قانون در جام جهانی دیده شد؛ از اخراج میگل آلمیرون در دیدار پاراگوئه و ترکیه گرفته تا کارت قرمز پیرو اینکاپیه در مسابقه اکوادور و مکزیک. این اتفاقات باعث شد بسیاری از کارشناسان، قانون جدید را بیش از آنکه ابزاری برای عدالت بدانند، عاملی برای افزایش ابهام در داوری توصیف کنند.
VAR؛ قدرتمندتر از همیشه
فیفا همزمان اختیارات سیستم کمکداور ویدئویی را نیز به شکل محسوسی افزایش داد. اگر تا چند سال قبل VAR تنها در صحنههای گل، پنالتی و کارت قرمز مداخله میکرد، اکنون این سیستم میتواند درباره کارت زرد دوم، کرنرهای اشتباه، تشخیص نادرست بازیکن خاطی و حتی درگیریهای داخل محوطه جریمه پیش از ارسال ضربات ایستگاهی نیز نظر بدهد.
همین تغییر باعث شد گل آلمان مقابل پاراگوئه در مرحله حذفی مردود اعلام شود؛ تصمیمی که در نهایت به حذف ژرمنها از جام جهانی انجامید. آلن شیرر، اسطوره فوتبال انگلیس این تصمیم را یکی از بدترین نمونههای استفاده از VAR توصیف کرد و معتقد بود دروازهبان با بزرگنمایی برخورد، داور و اتاق VAR را فریب داده است.
منتقدان میگویند در حالی که برخوردهای شدید میان بازیکنان میدان طبیعی تلقی میشود، کوچکترین تماس با دروازهبان میتواند باعث لغو گل یا اعلام خطا شود؛ تناقضی که از نگاه بسیاری، فلسفه قوانین جدید را زیر سؤال میبرد.
یک دقیقه مجازات برای تیم آسیب دیده
قانون تازه دیگری که انتقادهای فراوانی را به دنبال داشت، خروج اجباری بازیکن مصدوم از زمین به مدت یک دقیقه بود. فیفا این قانون را برای مقابله با تمارض و اتلاف وقت تصویب کرد اما در عمل شرایطی به وجود آمد که در آن تیم آسیب دیده مجازات میشود. اگر بازیکنی پس از یک برخورد یا حتی خطای حریف نیازمند رسیدگی پزشکی باشد، تیم او باید یک دقیقه با 10 نفر بازی کند؛ حتی اگر داور همان خطا را نیز تشخیص نداده باشد.
پزشکان تیمها و بسیاری از مربیان معتقدند این قانون نه تنها از تمارض جلوگیری نمیکند، بلکه بازیکنان را برای دریافت کمک پزشکی تحت فشار قرار میدهد و ممکن است سلامت آنها را به خطر بیندازد.
تعویض در 10 ثانیه و قانون هشت ثانیه دروازهبانها
فیفا برای افزایش سرعت مسابقات، قوانین زمانبندی جدیدی نیز وضع کرد. بازیکنی که تعویض میشود تنها 10 ثانیه فرصت دارد زمین را ترک کند. اگر این زمان رعایت نشود، بازیکن جانشین تا توقف بعدی مسابقه اجازه ورود به زمین را نخواهد داشت و تیم برای مدتی با یک بازیکن کمتر بازی میکند.
همچنین قانون هشت ثانیه برای دروازهبانها با سختگیری بیشتری اجرا میشود و داور موظف است زمان نگه داشتن توپ را به صورت آشکار شمارش کند. برای پرتاب اوت نیز محدودیت پنج ثانیهای در نظر گرفته شده است؛ قانونی که برخلاف بسیاری از تغییرات دیگر، با استقبال نسبی کارشناسان مواجه شده، زیرا به افزایش سرعت بازی کمک میکند.
برخوردهای دوگانه؛ انتقادی که همچنان پابرجاست
با وجود همه این اصلاحات، فیفا همچنان نتوانسته انتقاد قدیمی درباره دوگانگی در قضاوتها را برطرف کند. در حالی که لیونل مسی پس از یک خطای خشن مقابل الجزایر بدون هیچ برخورد انضباطی به بازی ادامه داد، فولارین بالوگون در صحنهای مشابه مقابل بوسنی با کارت قرمز مستقیم روبهرو شد. ماجرا زمانی جنجالیتر شد که محرومیت بالوگون با ورود مستقیم ترامپ لغو شد؛ تصمیمی که با اعتراض شدید یوفا و بسیاری از کارشناسان همراه بود.
یوفا در بیانیهای کمسابقه اعلام کرد که چنین تصمیمی اصول برابری، شفافیت و اجرای یکسان قوانین را زیر سؤال میبرد و نمیتوان برای بازیکنان مختلف در شرایط مشابه، تصمیمهای متفاوت گرفت.
اختلافی فراتر از قوانین فوتبال
شاید مهمترین بخش ماجرا، ارتباط این اختلافها با رقابت سیاسی و اقتصادی میان فیفا و یوفا باشد. مدیران فوتبال اروپا معتقدند فیفا با گسترش جام جهانی باشگاهها و افزایش تعداد مسابقات در حال ورود به قلمرویی است که سالها در اختیار یوفا بوده است. از نگاه یوفا، فیفا باید برگزار کننده رقابتهای ملی باشد، نه اینکه با توسعه جام جهانی باشگاهها برای لیگ قهرمانان اروپا رقیب ایجاد کند.
همین مسئله باعث شد الکساندر چفرین، رئیس یوفا عملاً جام جهانی باشگاهها 2025 را نادیده بگیرد؛ اقدامی که از سوی بسیاری از ناظران پیامی سیاسی به فیفا تلقی شد.همزمان لیگ برتر انگلیس، لالیگا، سری A و بوندسلیگا نیز اعلام کردند قوانین سختگیرانه جدید فیفا را در مسابقات خود اجرا نخواهند کرد و همچنان از تفسیرهای سنتی قوانین فوتبال استفاده میکنند.
در مقابل، این لیگها ترجیح دادهاند انرژی خود را صرف توسعه فناوری آفساید نیمه خودکار و تلاش برای پخش زنده مکالمات داوران VAR برای هواداران کنند؛ اقدامی که میتواند شفافیت بیشتری در داوری ایجاد کند.
نبردی که آغاز شده است
اختلاف میان فیفا و یوفا دیگر صرفاً اختلافی بر سر نحوه قضاوت یک صحنه یا اجرای یک قانون نیست. اکنون دو نگاه متفاوت درباره آینده فوتبال جهان مقابل یکدیگر قرار گرفتهاند. از یک سو، فیفا تلاش میکند با استفاده از فناوری، قوانین جدید و گسترش رقابتهای بینالمللی، مدیریت فوتبال جهان را بیش از گذشته در اختیار بگیرد؛ و از سوی دیگر، یوفا، لیگهای بزرگ اروپایی و اتحادیه بازیکنان نگران هستند که این روند به افزایش بیرویه تعداد مسابقات، فشار بیشتر بر بازیکنان و کاهش استقلال فوتبال باشگاهی منجر شود.
همین نگرانیها باعث شده حتی ستارههایی مانند رودری و کوین دیبروینه نیز درباره اعتصاب بازیکنان در اعتراض به تقویم فشرده مسابقات هشدار دهند. از سوی دیگر، گزارشهایی منتشر شده است که نشان میدهد برخی مدیران یوفا در حال بررسی معرفی نامزدی برای رقابت با جانی اینفانتینو در انتخابات ریاست فیفا در سال 2027 هستند؛ نشانهای که نشان میدهد اختلافات از سطح داوری و قوانین مسابقات فراتر رفته و به نبردی تمامعیار بر سر آینده مدیریت فوتبال جهان تبدیل شده است.
جام جهانی 2026 تمام شد اما جدال بر سر قوانین جدید، اختیارات فیفا و آینده فوتبال تازه آغاز شده است؛ جدالی که احتمالاً در سالهای آینده، نه فقط در زمین مسابقه، بلکه در اتاقهای تصمیمگیری مهمترین نهادهای فوتبال جهان ادامه خواهد داشت.
